പശ്ചിമേഷ്യയിലെ ചതുരംഗപ്പലകയില് അമേരിക്കയും ഇറാനും നടത്തുന്ന നീക്കങ്ങള് ലോകത്തെ എപ്പോഴും മുള്മുനയില് നിർത്തുന്നവയാണ്.
പുറമെ നിന്ന് നോക്കുന്നവർക്ക് ഇത് തികച്ചും അസംബന്ധമെന്ന് തോന്നാം. ഒരു വശത്ത് അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡോണള്ഡ് ട്രംപ് “നമ്മള് ഒരു കരാറിലെത്താൻ സാധ്യതയുണ്ട്” എന്ന് സമാധാനത്തിന്റെ ഭാഷയില് സംസാരിക്കുന്നു. എന്നാല് കൃത്യം 24 മണിക്കൂർ തികയുന്നതിന് മുൻപ് ഹോർമുസ് കടലിടുക്കില് ഇറാന്റെ മിസൈലുകള് അമേരിക്കൻ യുദ്ധക്കപ്പലുകളെ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുന്നു. ഇത് കേവലം യാദൃശ്ചികതയല്ല, മറിച്ച് ഇറാൻ കാലങ്ങളായി പിന്തുടരുന്ന ‘പ്രതിരോധ നയതന്ത്രത്തിന്റെ’ ഭാഗമാണ്. ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാല്, ഇത്തരം സംഘർഷങ്ങള്ക്കിടയിലും സമാന്തരമായി ചർച്ചകള് നടന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് കാണാം. സമാധാനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള മേശപ്പുറത്തെ സംഭാഷണങ്ങളും സമുദ്രത്തിലെ മിസൈല് ഗർജനങ്ങളും ഒരേ നാണയത്തിന്റെ രണ്ട് വശങ്ങളാണെന്ന് പറയേണ്ടി വരും.
ലോകത്തെ എണ്ണ വിതരണത്തിന്റെ അഞ്ചിലൊന്ന് കടന്നുപോകുന്ന ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ഇറാന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആയുധമാണ്. സാങ്കേതികമായി തങ്ങളേക്കാള് കരുത്തരായ അമേരിക്കയെ നേരിടാൻ ഇറാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ‘അസമമായ യുദ്ധമുറകള്’ ആണ്. ചെറിയ ബോട്ടുകള് ഉപയോഗിച്ചുള്ള ആക്രമണം, കടലിലെ മൈനുകള്, ഡ്രോണ് സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയിലൂടെ അമേരിക്കൻ പടക്കപ്പലുകളെ പ്രതിരോധത്തിലാക്കാൻ ഇറാന് സാധിക്കുന്നു. മെയ് 7-ന് നടന്ന ആക്രമണം ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. സമാധാന ചർച്ചകളില് തങ്ങള്ക്ക് മേല്ക്കോയ്മ ലഭിക്കണമെങ്കില് യുദ്ധക്കളത്തില് തങ്ങളുടെ കരുത്ത് തെളിയിക്കണമെന്ന് ഇറാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങള്ക്കിടയിലും സ്വന്തം ആയുധ സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇറാൻ, തങ്ങളുടെ പരമാധികാരം സംരക്ഷിക്കുന്നതില് വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലെന്ന് ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയാണ്.
ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ 1980-കളിലെ ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധകാലത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞു നോക്കണം. അന്നത്തെ ‘ടാങ്കർ യുദ്ധം’ ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിന് സമാനമായിരുന്നു. പേർഷ്യൻ ഗള്ഫിലെ എണ്ണക്കപ്പലുകളെ സംരക്ഷിക്കാൻ അമേരിക്ക ‘ഓപ്പറേഷൻ ഏണസ്റ്റ് വില്’ നടപ്പിലാക്കി. 1988-ല് യുഎസ്എസ് സാമുവല് ബി. റോബർട്സ് എന്ന കപ്പല് ഇറാന്റെ മൈനില് തട്ടിയപ്പോള് അമേരിക്ക അതിശക്തമായി തിരിച്ചടിച്ചു. എന്നാല് ഈ കടുത്ത സംഘർഷങ്ങള്ക്കിടയിലും തമ്മില് രഹസ്യ ചർച്ചകള് നടന്നിരുന്നു. ഇതാണ് പിന്നീട് ലോകം ‘ഇറാൻ-കോണ്ട്രാ വിവാദം’ എന്ന് വിളിച്ചത്. പരസ്യമായി പോരാടുമ്പോഴും രഹസ്യമായി ആയുധങ്ങള്ക്കും ബന്ദികള്ക്കും വേണ്ടി ചർച്ച നടത്തുന്ന ഈ വൈരുദ്ധ്യം ഇന്നും തുടരുന്നു. ഇത് കാണിക്കുന്നത് നയതന്ത്രം എന്നത് യുദ്ധത്തിന്റെ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് മറ്റൊരു രൂപത്തിലുള്ള പോരാട്ടം തന്നെയാണെന്നാണ്.
അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കേവലം ശത്രുതയുടേത് മാത്രമല്ല. 2001-ലെ ഭീകരാക്രമണത്തിന് ശേഷം അഫ്ഗാനിസ്ഥാനില് താലിബാനെതിരെ അമേരിക്ക പോരാടുമ്പോള് ഇറാൻ നിശബ്ദമായി സഹകരിച്ചിരുന്നു. ഇറാന്റെ ശത്രുവായ താലിബാനെ തുരത്താൻ അമേരിക്കയെ സഹായിക്കുന്നത് തങ്ങളുടെ താല്പ്പര്യമാണെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. എന്നാല് ഈ സഹകരണത്തിന് ശേഷവും അന്നത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ജോർജ്ജ് ഡബ്ല്യു. ബുഷ് ഇറാനെ ‘തിന്മയുടെ അച്ചുതണ്ടിന്റെ’ ഭാഗമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇത് ഇറാനെ കൂടുതല് ജാഗരൂകരാക്കി. തുടർന്ന് ഇറാഖ് യുദ്ധകാലത്ത് അമേരിക്കൻ സൈന്യത്തിന് കനത്ത വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിയ ‘ആസാഇബ് അഹ്ലുല് ഹഖ്’ പോലുള്ള ഗ്രൂപ്പുകളെ ഇറാൻ പിന്തുണച്ചു. ഒരേസമയം ഇറാഖിലെ സ്ഥിരതയ്ക്കായി ബാഗ്ദാദില് അമേരിക്കയുമായി ചർച്ചകളില് ഏർപ്പെടുകയും അതേസമയം അമേരിക്കൻ അധിനിവേശത്തെ സൈനികമായി നേരിടുകയും ചെയ്ത ഇറാന്റെ തന്ത്രം ലോകത്തെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഇറാൻ വെറുമൊരു രാജ്യമല്ല, മറിച്ച് പശ്ചിമേഷ്യയില് വലിയൊരു സ്വാധീനശക്തിയുള്ള നയതന്ത്ര കേന്ദ്രമാണ്. ഹിസ്ബുള്ള, ഹമാസ്, ഹൂത്തികള് എന്നിങ്ങനെ വിപുലമായ സഖ്യകക്ഷികള് അവർക്കുണ്ട്. അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങള് ഇറാന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ ബാധിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, തങ്ങളുടെ പ്രതിരോധ വ്യവസായത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ ഇത് അവർക്ക് പ്രചോദനമായി. ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഡ്രോണ് സാങ്കേതികവിദ്യകളിലൊന്ന് ഇറാന്റെ കൈവശമാണ്. യുഎസ്എസ് എബ്രഹാം ലിങ്കണ് പോലുള്ള വിമാനവാഹിനിക്കപ്പലുകളെ പോലും നിരീക്ഷിക്കാനും വെല്ലുവിളിക്കാനും ഇറാന്റെ ഹൈപ്പർസോണിക് മിസൈലുകള്ക്ക് സാധിക്കുമെന്ന് അവർ അവകാശപ്പെടുന്നു. ഈ കരുത്താണ് ഡോണള്ഡ് ട്രംപിനെപ്പോലെയുള്ള ഒരു നേതാവിനെക്കൊണ്ട് “നമുക്ക് ചർച്ചയാകാം” എന്ന് പറയിപ്പിക്കുന്നത്. ഇറാന്റെ തന്ത്രം വ്യക്തമാണ്, തങ്ങളെ തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് അമേരിക്കയ്ക്ക് വലിയ നഷ്ടമുണ്ടാക്കുമെന്ന് അവർ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.
ഇന്നത്തെ സാഹചര്യം 1980-കളുടെയും 2000-കളുടെയും ആവർത്തനമാണ്. ട്രംപിന്റെ പ്രസ്താവനകളും ഹോർമുസിലെ സ്ഫോടനങ്ങളും തമ്മില് വലിയ ദൂരമില്ല. ഉപരോധങ്ങള് നീക്കം ചെയ്യണമെന്ന ഉറച്ച നിലപാടിലാണ് ഇറാൻ. അതിനായി അവർ നയതന്ത്ര ചർച്ചകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാല് അതേസമയം തങ്ങളുടെ നാവിക അതിർത്തികളില് അമേരിക്കൻ സാന്നിധ്യം അനുവദിക്കില്ലെന്ന് മിസൈലുകളിലൂടെ അവർ വ്യക്തമാക്കുന്നു. സമാധാനത്തിന് വേണ്ടി തയ്യാറാണെങ്കിലും തലകുനിക്കില്ലെന്ന ഇറാന്റെ പ്രഖ്യാപനമാണിത്. അമേരിക്കയും ചർച്ചകള്ക്ക് ഹോർമുസിലെ ഓളങ്ങളേക്കാള് ചൂടുണ്ടെന്ന് ചുരുക്കം.
അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ഈ പോരാട്ടം ഉടനെങ്ങും അവസാനിക്കില്ല. എന്നാല് ഇതൊരു പൂർണ്ണ യുദ്ധത്തിലേക്ക് നീങ്ങാൻ രണ്ടുപക്ഷവും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. സൈനികമായ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തി നയതന്ത്ര മേശയില് കൂടുതല് ഇളവുകള് നേടിയെടുക്കുക എന്നതാണ് ഇറാന്റെ ലക്ഷ്യം. അമേരിക്കയാകട്ടെ, ഇറാന്റെ സ്വാധീനം കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും അവരുമായുള്ള ഒരു ശാശ്വത കരാറിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ഇന്ന് ഒരു യുദ്ധക്കളമായി തോന്നാം, പക്ഷേ അത് നയതന്ത്രം മൂർച്ച കൂട്ടുന്ന ഒരു ഉല കൂടിയാണ്. ചരിത്രം കാണിച്ചുതരുന്നതുപോലെ, ഏറ്റവും വലിയ ഏറ്റുമുട്ടലുകള്ക്കൊടുവിലാണ് പലപ്പോഴും വലിയ കരാറുകള് പിറവിയെടുത്തിട്ടുള്ളത്. ഇറാന്റെ കരുത്തും അമേരിക്കയുടെ താല്പ്പര്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഈ പോരാട്ടം ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ അധ്യായമായി തുടരുന്നു.